Η σημασία μιας ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής που θα ανταποκρίνεται στο μέγεθος των παγκόσμιων προκλήσεων οι οποίες μετασχηματίζουν σε βάθος τις κοινωνίες και τις οικονομίες (κλιματική αλλαγή, κόστος ενέργειας ως αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία, ψηφιακές τεχνολογίες με αιχμή την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλαγές στη δομή της εργασίας, ρόλος της Κίνας και μετατόπιση του καταμερισμού παραγωγής στις αναδυόμενες οικονομίες, νέες γεωστρατηγικές ισορροπίες, μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών/μετανάστευση και κοινωνικές επιπτώσεις) οριοθετεί το πλαίσιο πρωτοβουλιών της Ε.Ε. για τη θωράκιση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, κυρίως μέσω της δίδυμης ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων και την αύξηση της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε.
Το πακέτο Ανακοινώσεων της Ε. Επιτροπής για την επίτευξη του στόχου της δίδυμης μετάβασης, στο πλαίσιο του Στρατηγικού Θεματολογίου 2019-2024, περιλάμβανε αρχικά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, ως τη «νέα αναπτυξιακή στρατηγική για την ΕΕ», τη δέσμη μέτρων της Ψηφιακής Στρατηγικής και τη δέσμη μέτρων για τη νέα Βιομηχανική Στρατηγική της ΕΕ που περιλαμβάνει επίσης τη νέα στρατηγική για τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις και το σχέδιο δράσης για την καλύτερη εφαρμογή και επιβολή των κανόνων της ενιαίας αγοράς.
Η Ανακοίνωση για τη νέα Βιομηχανική Στρατηγική του Μαρτίου 2020 πρότεινε ένα πλαίσιο δράσεων που θα επιτρέψει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία να ηγηθεί των απαραίτητων μετασχηματισμών που επιφέρει η σύγχρονη συνθήκη στην οικονομία και την οργάνωση του τρόπου παραγωγής / κατανάλωσης (πράσινη και ψηφιακή οικονομία) και να λειτουργήσει ως μοχλός των απαραίτητων καινοτομιών σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να καταστεί μια βιομηχανία παγκοσμίως ανταγωνιστική και ισχυρή, που ανοίγει το δρόμο για την κλιματική ουδετερότητα και διαμορφώνει το ψηφιακό μέλλον της Ευρώπης. Με την ανακοίνωση αυτή εισήχθη η έννοια των βιομηχανικών οικοσυστημάτων με στόχο τη χαρτογράφηση των συγκεκριμένων επενδυτικών αναγκών καθε αλυσίδας αξίας προκειμένου οι παρεμβάσεις να είναι στοχευμένες.
Οι σοβαρές επιπτώσεις της πανδημικής κρίσης του COVID-19 στην οικονομία και τη λειτουργία τόσο των παγκόσμιων αλυσίδων παραγωγής όσο και της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς, κατέστησε απαραίτητη την επικαιροποίηση της αναπτυξιακής στρατηγικής της Ε.Ε.
Στο πλαίσιο αυτό προωθήθηκαν σημαντικές πρωτοβουλίες για την επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας και τη στήριξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, όπως το σχέδιο ανάκαμψης “Next Generation EU” – μέσω του οποίου παρασχέθηκε μεγάλης κλίμακας χρηματοδοτική στήριξη για την προώθηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων από τα κράτη μέλη για τον περιορισμό των επιπτώσεων της κρίσης και την επίτευξη των στόχων της διπλής μετάβασης – και η επιτάχυνση του βιώσιμου μετασχηματισμού της βιομηχανίας με τη δέσμη μέτρων “Fit For 55”.
Το Μάιο 2021 η Επιτροπή δημοσιοποίησε την Ανακοίνωσή της «Επικαιροποίηση της νέας βιομηχανικής στρατηγικής του 2020: προς μια ισχυρότερη ενιαία αγορά για την ανάκαμψη της Ευρώπης». Επιβεβαιώθηκε η επικαιρότητα και η σημασία των στρατηγικών στόχων της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού μετασχηματισμού, ενώ αναβαθμίστηκε σε κεντρικό στόχο η διασφάλιση της στρατηγικής αυτονομίας της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο με τον οποίο επιδρούν οι διαπιστωμένες στρατηγικές εξαρτήσεις της Ε.Ε. από τρίτες χώρες σε μείζονος σημασίας αλυσίδες αξίας (π.χ. ενεργοβόρες βιομηχανίες, υγεία) στην απρόσκοπτη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Η ανάδειξη των στρατηγικών εξαρτήσεων στον τομέα της ενέργειας, ως αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και ο παγκόσμιος οικονομικός ανταγωνισμός με αιχμή τις «πράσινες τεχνολογίες», οδήγησαν, μεταξύ άλλων, την Ε. Επιτροπή στην υιοθέτηση, τον Φεβρουάριο 2023, μιας νέας «Πράσινης Βιομηχανικής Πολιτικής» - “A Green Industrial Plan for the Net-Zero Age”. Αναγνωρίζοντας την ανάγκη έγκαιρης και συντονισμένης σε ευρωπαϊκό επίπεδο ανάληψης πρωτοβουλιών προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να τονωθεί η ανταγωνιστικότητά της ώστε να συμβάλει στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων της Ένωσης προς μία βιώσιμη και συμπεριληπτική πράσινη και ψηφιακή μετάβαση με όρους στρατηγικής αυτονομίας, οι βασικοί πυλώνες του σχεδίου αφορούν τη δημιουργία ενός προβλέψιμου και απλοποιημένου θεσμικού πλαισίου, πρόσβαση σε επαρκή χρηματοδότηση, ενίσχυση των δεξιοτήτων και ανοιχτό εμπόριο για ανθεκτικές αλυσίδες αξίας.
Η Ε.Ε. εφαρμόζει μία ενεργή βιομηχανική πολιτική σε ενωσιακό επίπεδο για τη θωράκιση της στρατηγικής της αυτονομίας, με την υιοθέτηση νομοθετικών πράξεων για τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων σε κομβικούς τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως οι κρίσιμες πρώτες ύλες για διάφορα ευρωπαϊκά βιομηχανικά οικοσυστήματα και οι ημιαγωγοί (chips), για την ενίσχυση των παραγωγικών ικανοτήτων της, ιδιαίτερα σε πράσινες τεχνολογίες, καθώς και για τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας και ομαλής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς σε περιόδους κρίσης.
Τα ευρήματα των ετήσιων Εκθέσεων Στρατηγικής Ανάλυσης Προοπτικών (Strategic Foresight Reports), που καταρτίζονται από την Ε. Επιτροπή μετά το 2020, παρέχουν την τεκμηρίωση και τις βασικές κατευθύνσεις για τη χάραξη πολιτικής της Ε.Ε.
